Хүнсний барааны чанар шалгаж хүлээн авах тухай-2

  • ЗОХИСТОЙ ХООЛЛОЛТЫН ТАЛААР

Зохистой хооллолт гэдэг нь дараах 3 үндсэн зарчим дээр тулгуурладаг. Үүнд:

  • Хоногийн хоол, хүнс бие махбодийн тухайн өдөртөө зарцуулсан илчлэгийг бүрэн нөхөж чадах хэмжээний байх;
  • Хэрэглэж байгаа хоол хүнсний найрлага дахь шимт бодис, витамин, эрдэс бодисууд бие махбодийн хэрэгцээ шаардлагыг бүрэн хангах хэмжээтэй байх;
  • Өөрийн бие махбодийн онцлогт тохируулан тодорхой дэглэмтэй хооллодог байх;

Хоногийн хоол, хүнсний илчлэг

Хүний бие махбодийн үйл ажиллагааны явц, ажил хөдөлмөр хийхэд зарцуулагдаж байгаа энерги /илч/-ийг илч зарцуулалт гэнэ. Илчлэг /калори/ ихтэй хоол хүнсийг хэрэглээд хөдөлгөөн багатай ажил хийж илч бага зарцуулбал бодисын солилцоо багасч илүүдэл илчлэг нь биед хуримтлагдаж хүний биед таргалалт үүсгэх цаашилбал өвчлөлд хүргэнэ. Иймд өөрийн эрхэлж буй ажил хөдөлмөртөө тохируулан хооллох хэрэгтэй.

Хүний биед хоол хүнсээр дамжин орсон шимт бодисууд нь хүний бие махбодийн эд эсийг шинэчлээд зогсохгүй, нөхөн сэлбэх чухал үүргийг гүйцэтгэдэг. Эрдэмтдийн тооцоолсноор “хоногт хүний биед нэг сая эс задарч шинээр солигддог” гэсэн байдаг.

Хоол хүнсний найрлага дахь шимт бодис, витамин, эрдэс бодисууд

Аливаа амьд организмд агаар, ус, хоол хүнс зайлшгүй шаардлагатай байдаг бол хоол хүнсний найрлагад 5 төрлийн шимт бодис агуулагдаж байдгийг хүн бүр төдийлөн сайн мэддэггүй. Хүн эдгээр шимт бодисуудыг зөвхөн хоол хүнсээр дамжуулан авдаг. Үүнд: уураг, өөх тос, нүүрс ус, амин дэм, эрдэс бодис орно. Шимт бодисууд нь мах, махан бүтээгдэхүүн, гурил, будаа, жимс, жимсгэнэ, төмс, хүнсний ногоо, сүү, сүүн бүтээгдэхүүнд их хэмжээгээр агуулагддаг. Бие махбодийг нөхөн төлжүүлэх, уургаар баялаг хоол хүнсэнд мах, махан бүтээгдэхүүн, сүү, цагаан идээ зүй ёсоор орно. Биеийн эсэргүүцлийг сайжруулах, амин дэмээр баялаг хоол хүнсэнд төмс, хүнсний ногоо, жимс, жимсгэнэ орно. Харин илчлэгийн эх үүсвэр бол өөх тос, нүүрс усаар баялаг хоол байдаг. Нүүрс ус ихтэй бүтээгдэхүүнд будаа, гурилан бүтээгдэхүүн хамаарагдана.

Хооллох дэглэм

Хүний идсэн хоол нь ходоодонд 4 цаг орчим байж боловсрогдоод цааш гэдсэнд ордог тул хүн өдөрт 4 цагийн зайтай 5-6 удаа хооллох нь илүү тохиромжтой байдаг. Хоногийн хоолыг

өглөө - 25%

бага үд - 15%

өдөр - 35%

орой - 25%

нь байхаар хуваарилбал илүү тохиромжтой болно. Оройн хоолыг унтахаас 2-3 цагийн өмнө идвэл зохино. Хоолны нэр төрөл олон байх нь зүйтэй.

Өглөө - будаа, гурилан бүтээгдэхүүн, цагаан идээ

Бага үдэд- хүнсний ногоо, жимс, сүү, цагаан идээ

Өдөр - мах, махан бүтээгдэхүүнтэй хоол, будаа, гурил, төмс, хүнсний ногоо

Орой - мах багатай хоол, төрөл бүрийн ногоо, жимс, жимсгэнэ хэрэглэх

Зохистой хоол нь уураг, өөх тос, нүүрс ус, амин дэм, эрдэс бодисоор баялаг байхын зэрэгцээ хүний өдөрт шаардагдах шингэний /усны/ хэмжээ 2.5 л байвал зохино.

Хооллохдоо юуг анхаарах вэ?

- Өөх тос, давс, элсэн чихрийн хэрэглээг багасгах;

- Хэт халуун, хэт хүйтэн хоол, ундыг хэрэглэхээс зайлсхийх;

- Байгалийн цэвэр бүтээгдэхүүнийг хэрэглэх;

- Жимс, жимсгэнэ, сүү, цагаан идээг тогтмол хэрэглэж хэвших;

  • ЭМЧИЛГЭЭНИЙ ХООЛ

Анагаах ухааны эцэг хэмээн нэрлэгдсэн аугаа их эрдэмтэн Гиппограт өвчтнийг амжилттай эмчлэх үндэс бол юуны өмнө өвчтний хоолыг тохируулах явдал юм гэж хэлсэн байдаг. Гэвч 18 дугаар зууны сүүлчээр бодисын солилцоо нийтэд тодорхой судлагдан эмчилгээний хоол аливаа өвчний зохих байр сууриа эзлэх болсон юмаа. Үүнээс үүдэлтэйгээр хоол хүнсний найрлага дахь шимт бодис, витамин, эрдэс бодисын өвөрмөц үүрэг, онцлогийг судлах шаардлага гарч ирсэн байна.

Хүний бие мах бодид гарч байгаа бодисын солилцооны өөрчлөлт нь хоолны найрлага, түүний тохироотой салшгүй холбоотой болохыг судлаачид тогтоожээ. 1888 онд Оросын эрдэмтэн Н.И. Лунин бие махбодийн хэвийн үйл ажиллагаанд эрдэс бодисуудын үзүүлэх нөлөөг судлах явцдаа витаминыг нээсэн байна. Улмаар эрдэмтэн 1885 онд Д.В. Коншин “Хоолны нэвтэрхий толь” хэмээх бүтээлээ туурвиж түүндээ хоолны физиологи, хими, эрүүл ахуй, технологийн юунаас ч чухал гэдгийг заан тодотгоод хоолыг зөв тохируулах нь эм ууснаас илүү ач холбогдолтойг цохон дурдсан байдаг.

Бүр 1897 онд Оросын агуу их эрдэмтэн И.П. Павлов “Хоол боловсруулах гол булчирхайнуудын үйл ажиллагааны тухай” лекцдээ эмчилгээний хоолны чухлыг ойлгомжтойгоор оруулжээ.

Эмчилгээний хоолыг шинжлэх ухааны салбар болтол хөгжихөд олон эрдэмтэд тодорхой хувь нэмэр оруулсны дотор Зөвлөлтийн нэрт эрдэмтэн, төрийн шагналт, академич А.А. Покровский, Анагаах ухааны академийн сурвалжлагч гишүүн М.А. Самсонов, профессор М.С. Маршак, Е.А. Беюл, В.А. Шатерников нарыг нэрлэж болно.

Эмчилгээний хоолны үндсэн шаардлага нь хүний биеийн эсэргүүцлийг сайжруулан элдэв өвчин, эмгэг, гадна орчны хортой нөлөөг эсэргүүцэх бие мах бодын чадварыг нэмэгдүүлдгийн хувьд урьдчилан сэргийлэх зориулалттай байдагт оршино. Тодорхой найрлага бүхий тусгайлан зохиосон орц хэмжээтэй хоолыг өвөрмөц технологиор бэлтгэн дэглэм горимтойгоор эмчилгээний болон урьдчилан сэргийлэх зориулалтаар хэрэглэхийг эмчилгээний хоол гэж нэрлэнэ.

Эмчилгээний бусад аргуудтай хавсран аливаа өвчнийг анагаахад тодорхой түлхэц өгдөг тухайн өвчтөнд зориулан бэлтгэсэн хоол ундааг сувилалын хоол гэж нэрлэнэ. Хоолоор эмчлэх арга нь физиологийн шаардлагын үүднээс авч үзвэл бие мах бодид хамгийн тохиромжтой арга юм. Ямар нэгэн өвчин эмгэгийн үед эмчилгээний зориулалтаар хэрэглэх хоолны хэм хэмжээ, чанар байдлыг судлан боловсруулдаг салбарыг эмчилгээний хоолны тухай сургаал буюу диетологи гэж нэрлэдэг.

Эмчилгээний хоол нь өвчин эмгэгийн үед суларсан бие мах бодийг тэнхрэн сайжирахад тодорхой нөлөөлөн, хэвийн ажиллагаагаа алдсан эд эрхтнийг богино хугацаанд сэргэхэд дөхөм үзүүлж бодисын солилцоо, биеийн ерөнхий байдлыг хэвийн болгодгоороо ач холбогдолтой.

Эмчилгээний хоол нь дараах үндсэн шаардлагыг хангасан байна. Үүнд:

  • Тухайн өвчний явцад нөлөөлөх эмчилгээний шинж чанартай байх;

  • Өвчнийг даамжруулах буюу архагшуулахаас урьдчилан сэргийлэх үйлчилгээтэй байх;

  • Эмийн болон эмчилгээний бусад аргын нөлөөг сайжруулах суурь болох чанартай байх;

  • Хоолны илчлэг, найрлагын тохироо, чанарын хувьд өвчтний бие мах бодийн физиологийн шаардлагыг аль болох бүрэн хангасан, бие мах бодийн эсэргүүцэх чадлыг сайжруулахад чиглэсэн байвал зохино. Мөн тухайн өвчний үед бодисын солилцоонд гарсан өөрчлөлтийг харгалзан зарим шимт бодис, илчлэг, шингэний хэмжээ болон давсыг хязгаарлах шаарлагатай байдаг боловч эдгээр хязгаарлалтыг эмчийн заалтаар тодорхой хугацаанд тогтоон эдгэрэх үе шатыг харгалзан ердийн сайн чанарын хоол унданд дасгах замаар оруулах нөхцлийг бүрдүүлэх;

  • Эмчилгээний хоол нь өнгө үзэмж амт чанар сайтай, өвчтний хоол идэх дур хүслийг татахуйц байх шаардлагатайг анхаарах;

Эмчилгээний хоол нь уураг, өөх тос, нүүрс ус, амин дэм, эрдэс бодисоор баялаг байхын зэрэгцээ хүний өдөрт шаардагдах шингэний /усны/ хэмжээ 2.5 л байдаг гэх зэрэг онцлогийг тооцоолон эмчилгээний хоолны орц жорыг зохиодог.

  • МАХ, МАХАН БҮТЭЭГДЭХҮҮНЭЭР ХУДАЛДАА ЭРХЭЛЖ БАЙГАА ИРГЭД, АЖ АХУЙ НЭГЖИД ГАР УГААХ ЗӨВЛӨМЖ

АРИУН ЦЭВРИЙН ТУХАЙ ОЙЛГОЛТ

ГАРАА ЦАГ ЯМАГТ САЙТАР УГААЖ БАЙХ ТУХАЙЛБАЛ:

  1. ТАМХИ ТАТСАНЫ ДАРАА

  2. АРИУН ЦЭВРИЙН ӨРӨӨНД ОРСНЫ ДАРАА

  3. ХООЛ ИДЭЖ, ЮМ УУСНЫ ДАРАА

  4. ХАМРАА ЦЭВЭРЛЭХ, ХАМРЫН АЛЧУУРТАА ХҮРСЭН ТОХИОЛДОЛД

  5. ХАМАР, АМ, ЧИХ, НҮД, ХУЙХАНДАА ХҮРЭХ, ОРОЛЦОХ АРЧИХ ЗЭРЭГТ

  6. БҮСЭЛХИЙНЭЭС ДООШ БИЕИЙН ХЭСЭГТ ХҮРСЭН, ӨМССӨН ХУВЦАСТ ХҮРСЭН ҮЕД

  7. ТООСТОЙ ХУВЦАС ЗӨӨСӨН ҮЕД

  8. ХОГИЙН САВ, СОЙЗ, ЦЭВЭРЛЭХ ХЭРЭГСЭЛ ЗӨӨСӨН ҮЕД

  9. МАХ, НОГОО ГЭХ МЭТ ТҮҮХИЙ ХҮНСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮНД ХҮРЧ ЗӨӨСӨН БОЛ

  10. ШААРДЛАГАГҮЙ БОЛ ХҮНСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮНД ГАРААРАА ХҮРЧ БОЛОХГҮЙ

ХҮНСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙГ ГАРААРАА БАРЬЖ ЗӨӨХ ШААРДЛАГА ГАРВАЛ НЭГ УДАА ХЭРЭГЛЭДЭГ ПЛАСТИК БЭЭЛИЙ ӨМССӨН БАЙХ

ХУЙХНААС ЯНЗ БҮРИЙН БОХИРДУУЛАХ ЗҮЙЛ УНАЖ ИРЭХЭЭС СЭРГИЙЛЖ МАЛГАЙ , ҮСНИЙ ТОР ӨМССӨН БАЙХ

ХҮНСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮН БОЛОВСРУУЛАН БЭЛТГЭДЭГ ГАДАРГУУ ТАВЦАН ДЭЭР ТУХАЙН ХҮНСИЙГ ТЭЭВЭРЛЭН ЗӨӨЖ БАЙГАА ХҮМҮҮС СУУЖ БОЛОХГҮЙ.

ХҮНСИЙГ ТЭЭВЭРЛЭН ЗӨӨЖ БАЙГАА ХҮМҮҮС ШАЛ, ГАЗАР СУУЖ БОЛОХГҮЙ, ЗӨВХӨН АЖИЛ ОЛГОГЧООС ХАНГАН НИЙЛҮҮЛСЭН САНДАЛ ДЭЭР СУУНА.

ТООСТОЙ ХУВЦАСАА ӨДӨР БҮР СОЛЬЖ, ШААРДЛАГАТАЙ АЖЛЫН ХУВЦАС ӨМСӨНӨ.

ТООСТОЙ, БОХИРДСОН ХОРМОГЧОО ӨДӨР БҮР УГААЖ АРИУТГАСАН БАЙНА.

МАХ, МАХАН БҮТЭЭГДЭХҮҮН БОЛОВСРУУЛАХ ҮЙЛДВЭР, ЦЕХИЙН АЖИЛЧДЫН ГАРАА УГААХ ТУХАЙД БАЙНГА АНХААРАХ ЗӨВЛӨМЖҮҮД

ХУВЬ ХҮНИЙ БОЛОН ХҮНСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙ АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАХЫН ТУЛД ГАРАА УГААХДАА ДАРААХ ЖУРМЫГ БАРИМТАЛНА.

  • ХУРУУ, ХУМСНЫХАА ЗАВСРЫН ХИР, БОХИРЫГ АРИЛТАЛ УГААНА.

  • ГАРЫН САРВУУ, БУГУЙГ САВАНГААР УГААЖ, ДАРАА НЬ УСАА ГООЖУУЛАН ЗАЙЛНА.

  • ГАРАА УГААСНЫ ДАРАА ГАР ХАТААГЧ БУЮУ НЭГ УДАА ХЭРЭГЛЭДЭГ АРИУТГАСАН ЦААСААР АРЧИЖ ХАТААНА.

ТАГ, ЦААСАН АЛЧУУРЫН САВ, ГАР ХАТААГЧ ЗЭРЭГ НЬ УГААЖ ЦЭВЭРЛЭСЭН ГАРЫГ АЛИВАА НЭГЭН БОХИРДЛООС ХАМГААЛСАН ЗАГВАРААР ХИЙГДСЭН БАЙХ ЁСТОЙ.

ХҮНСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮН ҮЙЛДВЭРЛЭЖ БАЙГАА ХҮМҮҮС ХУВИЙН ЭРҮҮЛ АХУЙГ САХИХ ТАЛААР ТОДОРХОЙ ХЭМЖЭЭНИЙ ОЙЛГОЛТ УХАГДАХУУНТАЙ БОЛСОН БАЙХ ЁСТОЙ.

  • ТАСАЛГААНЫ ЦЭЦГИЙГ АРЧЛАХ ТУХАЙ

1.Хөрс сийрэгжүүлэх арга

Тасалгааны цэцгийн хөрсийг сийрэгжүүлэхэд 15-20 см-ийн урт нарийн савх мод бэлтгэж 7 хоногт 1-2 удаа ургамлын үндсийг гэмтээхгүйгээр хөрс рүү болгоомжтой хийнэ. Хөрсний өнгөн хэсэгт тархсан, ялангуяа туяхан үндэстэй ургамлыг сийрэгжүүлэхэд ваар савны ирмэг хавиар 0.5 см-ээс хэтрэхгүй гүнд, харин үндэсний хөгжил сайтай хөрсний гүнд тархдаг үндэстэй ургамлуудыг илүү гүнд сийрүүлж болдог. Энэ нь хөрсний ус шингээх чадвар, агаарын хангамжийг сайжруулдаг. Үүнийг хуурай усалгаа ч гэж нэрлэдэг.

2.Услах

Бага багаар ойр ойрхон услахад хөрсөнд чийг бүрэн сайн нэвчин үндсэнд хүрч чаддаггүй учир услахдаа 1 удаа ханатал усална. Усыг хэт ихдүүлснээс хөрсний хүчиллэг ихсэх, үндсэнд амьсгалалт явагдаж чадахгүй агаар дутагдана. Тасалгааны ургамал услах усыг 1 хоногийн өмнө саванд хийж тасалгааны дулаантай адил болсон үед усална. Гоожуурын хүйтэн усаар шууд услах нь ургамлын үндэсний үйл ажиллагааг зогсоох нөлөөтэй тул тохиромжгүй байдаг.

Тасалгааны ургамлыг цас, бороо, голын усаар услах нь тохиромжтой. Зуны улиралд усалгааг тогтмол сайн хийж, өвлийн улиралд багасгаж 7 хоногт 1-2 удаагаас хэтрэхгүй усална. Усалгаа хийхдээ тасалгааны дулааны нөхцлийг харгалзана. Жнь: сэрүүн өрөөнд байгаа ургамал ус бага шаарддаг бол хэт хуурай халуун өрөөнд байгаа ургамал усыг ихээр шаардах тул усалгааг тогтмол хийх.

3.Тайралт ба хэлбэржүүлэлт

Цэцгийг 2-р сарын сүүлчээс 4-р сарыг дуустал тайрч хэлбэржүүлэлт хийнэ. Ялангуяа

шимтгэлэй, хятад сарнай, хумсан будаг, мөнхцэцэгт хайтан зэрэг ургамлуудыг 2-3 нахиатайгаар ишний өндрийн 1/3-г үлдээж огтолно. 3,4 сард тасалгааны ургамлыг шилжүүлэн суулгана.

Савтай цэцгийн шороо хязгаарлагдмал байдаг учир шим тэжээлээ амархан алддаг. Иймд жижиг савтай цэцгийг 1-2 жилд, том савтай цэцгийг 6 жилд сольсон байх шаардлагатай. Шилжүүлэн суулгах цэцгийн үндэс хэт урт ургасан бол үзүүрийн хэсгээс тайралт, үндэсний хэсгийн ялзарч муудсан, шарласан хэсгийг авч 3-ны 1-ийг цөөлж, үндэсний хүзүүг амсраас доош 1 см-т байхаар зориулалтын хөрсөнд суулгана. Суулгасны дараа хөрсийг нэвтэртэл усалж, нарны хэт тусгалаас хол сэрүүвтэр, гэрэл багатай газар 1-3 хоног хонуулна. Шинээр суулгасан ургамлыг сарын дотор бордож болохгүй.

4.Өвчин хортонтой тэмцэх

Тасалгааны ургамалд хортон шавьж гарвал махор тамхийг дэвтээж шүүгээд шингэлж угаах ба шүршинэ. Мөн сонгино, сармисыг жижиглэн хэрчиж 200 мл усанд дэвтээгээд шүүсэн усаа хэрэглэнэ. Хорхой шавьж мэдрэгдсэн үед цэцгийг битүү нийлэг хальсан уутаар бүрж цэцгийн саван дотор тамхи асааж тавих аргаар хортонтой тэмцэж болно. Хүйтэн усаар усалбал ургамлын ургалтыг түр зогсоож, өвчин хорлогчдод нэрвэгдэх нь амархан байдаг. Усалгаа ихэдсэнээс агааргүй болж амархан ялзардаг.

5. Арчилгаа

Хавар 3-р сараас эхлэн тасалгааны ургамал ургаж эхэлдэг. Энэ үеэс үржүүлэх ажлыг хийхээс гадна 4-р сараас эхлэн бордож, услалтыг нэмэгдүүлэн 5-р сараас өдөрт өглөө, оройд тогтмол услаж байх ёстой.

Зун тасалгааны цэцгийг гадаа байлгах буюу тасалгааны хамгийн гэрэл ихтэй газар байлгах хэрэгтэй. Ургамал энэ үед их хэмжээний шим тэжээлийн бодис шаардагддаг учраас өглөө оройд тогтмол услаж зохих нормоор бордож байвал зохино.

Намар 9-р сараас ургамлын өсөлт, хөгжилт зогсож тайван байдалд шилждэг учраас энэ үеэс эхлэн усалгааг багасгана. Намрын улиралд нэг ба олон наст ургамлын үрийг түүж авахаас гадна, гадаа байгаа ургамлуудыг дулаан байранд оруулсан байна.

Өвөл гэрлийн дутагдлаас болж мөчир сунаж эхэлдэг учраас өдрийн ба цахилгаан гэрлийг нэмж гэрэлтүүлэх шаардлагатай. Усалгааг багасгаж ургамлыг хатаахгүй хэмжээнд усална.

6.Бордоо

Ургамлын өсөлтийн үед азот, цэцэглэлтийн үед фосфор калийн бордоог хэрэглэнэ. Үүнд: хэрэглэх бордооны хэмжээ 1 л усанд 1-1.5 гр, калийн давс 1.5-2.0 гр, фосфор 3.0-4.0 гр-ыг тус тус хийж сайн уусгаад ургамлын навч, цэцгэнд хүргэлгүй болгоомжтойгоор услах маягаар бордох хэрэгтэй. Цэцэглэдэг ургамлыг цэцгийн бундуу үүсэхээс цэцэглэлт төгсөх хүртэл, мөнх ногоон ургамлыг 3-р сараас 11-р сар хүртэл 15-20 хоногийн зайтайгаар бордоно.

7. Хөрс бэлтгэх

Цэцэг тарих шороог ширгэн хөрс, навчит хөрс, ялзмагт хөрснөөс тусгай найрлагаар тохируулан авч бэлтгэдэг тул цөөн төрлийн цэцэг тарих хөрсийг дэлгүүрээс авах нь зохимжтой. Одоо манай цэцгийн худалдаа хийж буй газруудад цэцгэнд зориулсан сайжруулсан хөрс худалдаалж байгаа. Найрлага нь: Ойн хар шороо 50%, голын элс 20%, өтөг бууц 20%, Азот,фосфор, кальци 10% агуулсан байна.

8. Гэрлийг тохируулах

Тасалгааны цэцгийг гэрэл шаардах байдлаар нь: гэрэлсэг, гэрэлд дуртай, сүүдэрт дуртай, сүүдэрт тэсвэртэй гэж хуваадаг. Гэрэл дутагдвал иш нь сунаж навч нь цайж зөөлрөх, хэлбэр нь өөрчлөгдөх, цэцгийн тоо цөөрч, заримдаа цэцэглэлт нь зогсох, өнгөө алдах үзэгдэл гардаг. Иймд ургамлыг тасалгаандаа зөв байрлуулах шаардлагатай. Үүнд:

Крассула, Эуфорбия, Алоэ, Роз, Пелооргония, Гвоздика, Гиппаструм , Колер, Ирезина зэргийг нарлаг цонхонд.

Бегония, Аспарагус, Кливая Циперус, Спаржа, Колькольчик зэргийг гэрэл багатай цонхонд тавих нь зохимжтой. Навчин дээрхи тоос шороо, утаа тортог нь гэрэлтүүлэгийг хааж фотосинтез ба бодисын солдилцоо, амьсгалах, ус ууршуулахад муугаар нөлөөлдөг тул тоос шороог арчиж, шүршиж цэвэрлэж байх хэрэгтэй.